• Zarejestruj się
• Zapomniałeś hasła?

Akademia Ostrogska

Akademia Ostrogska została założona około roku 1580 przez księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego w Ostrogu na Wołyniu. Istniała do około 1623. Jej powstanie było związane z zapoczątkowanym pod koniec XVI wieku odrodzeniem prawosławia. Aby przeciwdziałać konwersjom na katolicyzm i różne odłamy protestantyzmu, bractwa cerkiewne zainicjowały reformę szkół cerkiewnych. Akademia Ostrogska została oparta o wzory zachodnie, głównie jezuickie i ariańskie. Jej celem było wychowywanie młodzieży w przywiązaniu do prawosławia i przeciwdziałanie propagandzie unijnej. Konstanty Ostrogski główne źródło upadku Cerkwi widział w zaniedbaniu nauki. Ostróg był miejscem, gdzie działała też prawosławna drukarnia, która zasłynęła wydaniem w 1581 roku Biblii zwanej ostrogską, a także 20 innych druków. Nieznany jest dokładny program ani organizacja szkoły w Ostrogu. Nie znamy też ani statutu, ani dokumentów programowych szkoły.

Jednym z podstawowych pytań jest to, czy można określić tę instytucję akademią? Termin ten był używany przez niektórych współczesnych, choć funkcjonowało też określenie kolegium, a nawet: trójjęzyczne liceum. Termin akademia można jednak zastosować, mając na myśli cały prawosławny ośrodek naukowy w Ostrogu. Należy jednak pamiętać, że formalnie szkoła nigdy nie uzyskała statusu akademii.

Akademia Ostrogska kształciła na poziomie średnim, choć jednocześnie można odnaleźć stwierdzenia, iż była pierwszą szkołą wyższą prawosławnej Europy. W 1585 roku kniaź Ostrogski ustanowił fundusz na rzecz tej placówki edukacyjnej.

Program nauczania obejmował klasyczny kanon trivium: gramatyka, retoryka, dialektyka, oraz quadrivium: astronomia, arytmetyka, geometria, muzyka. W ramach dialektyki uczono też podstaw filozofii i logiki. Nauczano również języków: staro-cerkiewno -słowiańskiego, greki i łaciny. Uczniowie dysponowali ponadto księgozbiorem pokaźnej biblioteki.

Na czele szkoły stał rektor. Był on powoływany zarówno spośród świeckich, jak i duchownych. Za pierwszego rektora tej uczelni uważa się Herasyma Smotryckiego. W latach dziewięćdziesiątych XVI wieku rektorem został niejaki Marcin (Grabkowicz?). Kolejnym był późniejszy patriarcha Konstantynopola – Cyryl Lukaris. Pod koniec istnienia szkoły funkcję rektora pełnił Sawa Flak.

Wśród znanych wykładowców należy wymienić: Wasyla Maluszyckiego, Jerzego Rohatyńca, Hawryłę Dorofieowicza, Damiana Nalewajkę, Z uczelnią związani byli dwaj biskupi prawosławni, którzy nie podpisali aktu unii brzeskiej – Gedeon Bałaban i Michał Kopystyński. Z innych osób związanych z uczelnią należy wymienić Jowa Boreckiego i Jana Wiszeńskiego.

Rozkwit Akademii trwał do czasu śmierci księcia Ostrogskiego. Ostrogski zabiegał nawet u papieża o przysłanie wykładowców greki. Obecność Greków i kontakt z innymi ośrodkami kultury ruskiej spowodowały, że Akademia stała się najważniejszym ośrodkiem, jeśli chodzi o literaturę i kulturę ruską tamtego okresu. Poza Lukarisem należy tu wymienić: Dionizego Rallu, Eustachego Nathanaela z Krety, Emmanuela Moschopulosa. W szkole ostrogskiej nauczał też Nicefo Parasios, który odegrał czołową rolę na synodzie przeciwników unii brzeskiej w 1596 roku.

W uczelni wykładali też katolicy, m.in. Jan Latosz, były wykładowca Akademii Krakowskiej usunięty stamtąd za krytykę kalendarza gregoriańskiego. Nie wyklucza się udziału protestantów. Wśród studentów uczelni znalazły się postacie późniejszej elity prawosławnej w Rzeczypospolitej: Jow Kniahinicki, Piotr Konaszewicz-Sahajdaczy, Melecjusz Smotrycki.

Uczelnia wraz z drukarnią odegrała ważną rolę w polemikach z unitami i rzymskimi katolikami po zawarciu unii brzeskiej. Upadek uczelni nastąpił po śmierci Konstantego Ostrogskiego. W 1623 roku zabroniono nauczać w szkole łaciny i greki. To i działania Anny Alojzy Ostrogskiej, wnuczki kniazia Konstantego przychylnej jezuitom, spowodowały upadek uczelni.

• Żaden użytkownik nie skomentował tego artykułu