Akademia Mohylańska
Akademia Mohylańska – kolegium prawosławne założone w 1632 roku w Kijowie przez prawosławnego metropolitę Piotra Mohyłę. Od 1658 roku miała status akademii. Przetrwała do roku 1817, w którym to została oficjalnie rozwiązana
Jej założenie wiąże się z kulturalnym odrodzeniem prawosławia w Rzeczypospolitej. Powstała na bazie połączenia szkoły istniejącej przy bractwie cerkiewnym na Padole i szkoły przy Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Kijowska szkoła bracka istniała od 1615 roku, z kolei rok później powstała drukarnia przy Ławrze. W latach 1631-1632 na podstawie dokumentów dokonano połączenia istniejących ośrodków. 14 marca 1633 roku Władysław IV Waza zatwierdził przywilejem kolegium w Kijowie.
Organizacyjnie szkoła była wzorowana na polskich rzymskokatolickich kolegiach. Identyczny był również program studiów. Posługiwano się podręcznikami w języku polskim i łacińskim. Program nauczania był oparty o wzorzec jezuicki, a klasy nosiły nazwy: infima, grammatica, syntaxima, klasa poetyki, klasa retoryki. Kładziono nacisk na naukę greki, łaciny, cerkiewnosłowiańskiego i polskiego. Do kolegium należała też biblioteka. Jej podstawą stały się prywatne zbiory zapisane przez Piotra Mohyłę. Metropolita Piotr Mohyła chciał wykorzystać doświadczenia Akademii Ostrogskiej. Trzeba od razu dodać, że zastosowanie wzorców łacińskich wywołało oburzenie części prawosławnego duchowieństwa.
Pierwszym rektorem uczelni był Izajasz Trochimowicz-Kozłowski. Wykładowcami w kolegium kijowskim byli: Sylwester Kossow, Ignat Aksienowicz Staruszczyc, Sofroniusz Poczapski, Antoni Pacewski, Jazep Kananowicz Garbacki.
Unia hadziacka z 1658 roku nadała tej uczelni stratus akademii, co było zgodne z pierwotnymi planami Mohyły. Do połowy XVIII wieku (Kijów należał od 1667 roku do Rosji) kontynuowano tu naukę w języku polskim. Do roku 1635 czas nauki wynosił 2 lata. Po pewnym czasie wprowadzono dodatkowo dwuletnie studium filozofii według Arystotelesa. Od roku 1689 był tu też czteroletni kurs teologii.
Zachodni charakter uczelni był zasługą metropolitów prawosławnych Kijowa – Piotra Mohyły i Sylwestra Kossowa. Z uczelnią były związane takie osoby, jak: Łazarz Baranowicz, Symeon Połocki, Teofan Prokopowicz, Joanicjusz Galatoski. Z Akademią związana była też drukarnia w Ławrze Pieczerskiej, w której ukazało się wiele dzieł ważnych dla rozwoju kultury ruskiej.
Przejęcie Kijowa przez Moskwę nie zmieniło charakteru uczelni. Ostatecznie prawa akademii z fakultetem filozoficznym i teologicznym uzyskała na mocy przywilejów cara Piotra I z lat 1694 i 1701. Od drugiej połowy XVIII wieku szkoła zaczęła nabierać charakteru wyłącznie duchownego. Akademia, pomimo apeli absolwentów, nigdy nie została przekształcona w uniwersytet. Decyzją Świętego Synodu została ona w 1817 roku oficjalnie rozwiązana. W jej murach otwarto Kijowską Akademię Duchowną.
Akademia Kijowsko-Mohylańska z pewnością wpłynęła na przyswojenie w Rosji renesansowej literatury europejskiej. Był to najważniejszy prawosławny ośrodek intelektualny, promieniujący na cały region. Jej absolwenci odegrali szczególną rolę w życiu Cerkwi w Rosji w XVIII stuleciu.
Bibliografia:
- K. Charłampowicz, Polski wpływ na szkolnictwo ruskie w XVI i XVII stuleciu, Lwów 1924.
- K. Chodynicki, Kościół Prawosławny a Rzeczpospolita Polska 1370-1632, Warszawa 1934.
- T. Chynczewska-Hennel, Akademia Kijowsko-Mohylańska, w: Szkolnictwo prawosławne w Rzeczypospolitej, pod red. A. Mironowicza, U. Pawluczuk, i P. Chomika, Białystok 2002, s. 40-54.
- „Harvard Ukrainian Studies”, nr specjalny „The Kiev Mohyla Academy. Commemorating the 350th Anniversary of its Founding (1632)”, vol. 8 (1984), nr 1-2.
- A. Jabłonowski, Akademia Kijowsko-Mohylańska. Zarys historyczny na tle rozwoju ogólnego cywilizacji zachodniej na Rusi, Kraków 1899-1900.
- A. Mironowicz, Kościół prawosławny w dziejach dawnej Rzeczypospolitej, Białystok 2001.
- A. Naumow, Wiara i historia. Z dziejów literatury cerkiewnosłowiańskiej na ziemiach polsko-litewskich. Seria poświęcona starożytnościom słowiańskim, Kraków 1996, t. 1.
- A. Naumow, Tradycja kijowska w prawosławiu polskim, w: Prawosławie. Światło wiary i zdrój doświadczenia, pod red. K. Leśniewskiego i J. Leśniewskiego, Lublin 1999, s. 449-472.
- R. Łużny, Pisarze kręgu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej a literatura polska. Z dziejów związków kulturalnych polsko-wschodniosłowiańskich w XVII-XVIII w., Kraków 1966.
- I. Sevcenko, Ukraina pomiędzy Wschodem a Zachodem, przeł. E. Tabakowska, Warszawa 1996.
- W. Urban, Akademia Mohylańska, w: Encyklopedia Katolicka, t. 1, k. 217.
- Żaden użytkownik nie skomentował tego artykułu