• Zarejestruj się
• Zapomniałeś hasła?

Kundera Milan

Milan Kundera – urodził się 1 kwietnia 1929 roku w Brnie i jest jednym z najbardziej znanych na świecie powieściopisarzy pochodzący z obszaru Młodszej Europy. Sławę przyniosły mu dzieła takie jak: Nieznośna lekkość bytu, Nieśmiertelność czy też Księga śmiechu i zapomnienia. Kundera znany jest również jako wybitny eseista; przywołać wystarczy: Zachód porwany albo tragedia Europy środkowej czy też Czeski los.

Powieściopisarz urodził się w rodzinie o silnych tradycjach intelektualnych. Jego ojciec był pianistą, muzykologiem – profesorem Akademii Muzycznej im. Leoša Janačka. Wpływem ojca można tłumaczyć liczne analogie czynione przez Kunderę w eseistyce; pomiędzy muzyką a literaturą. Warto nadmienić, iż we wczesnych latach swojej młodości zapowiadał się właśnie jako wybitny muzyk; jak sam wyznaje, już w wieku 15 lat komponował utwory muzyczne. W 1948 roku Milan Kundera rozpoczął studia filologiczne na Uniwersytecie Karola w Pradze, w tym samym roku po raz pierwszy wstąpił do partii komunistycznej. Dwa lata później za cechujący go indywidualizm został relegowany z uczelni i partii. Dyplom uzyskał dopiero w roku 1958 na Wydziale Filmowym praskiej Wyższej Szkoły Artystycznej, gdzie też później pracował, początkowo jako asystent, następnie jako docent zajmujący się literaturą światową. W 1956 roku po raz drugi wstąpił do partii, którą definitywnie opuścił w roku 1970.

Małe narody Europy jest to praca popularnonaukowa, skierowana do szerokiego grona odbiorców. Oznacza to m.in. brak przypisów, bibliografię ograniczoną do podania podstawowej dla zagadnienia literatury. Nie odbiera to jednak książce ogromnej wartości poznawczej i ważnego miejsca w historiografii przedmiotu, jakim jest problematyka kształtowania się europejskich narodów.

Zanim Milan Kundera zaczął pisać powieści, próbował swoich sił w innych rodzajach i gatunkach literackich. W latach pięćdziesiątych pisał dla czeskich czasopism – dla: „Literárních novin”, „Listů”, „Kulturní politiky”, „Nového života”, „Hostu do domu”, „Plamenu”, „Kultury”, „Kulturní tvorby”, „Orientace Literárních listů”. Za jego debiut literacki należy uznać tomik poezji Człowiek – ogród rozległy, wydany w 1953 roku. Dwa lata później ukazał się poemat Ostatni maj, poświęcony postaci Juliusa Fučika, czeskiego komunisty zamordowanego przez hitlerowców. Kolejną publikacją autorstwa Kundery był tom liryków traktujący o sferze ludzkiej prywatności, zatytułowany Monologi. W 1963 roku zostały wydane opowiadania z cyklu Śmieszne miłości, zaś cztery lata później ukazuje się pierwsza powieść – Żart.

Debiut prozatorski Milana Kundery nieprzypadkowo zbiegł się w czasie z pojawieniem się nowych tendencji w literaturze czeskiej na początku lat sześćdziesiątych. Wiązały się one z ogólną atmosferą życia społecznego, z aktywizacją jego różnorodnych form. W literaturze powoli zaczęła dominować proza, a powieść stała się głównym gatunkiem literackim. Pojawiła się w niej problematyka moralna i filozoficzna. Odwołując się do współczesnej historii, literatura czeska dokonała rewizji doświadczeń narodowych. W takim kontekście powstał Żart, pierwsza powieść Milana Kundery, którego literacka świadomość została ukształtowana przez czeską i środkowoeuropejską historię i kulturę. W roku 1975 wyemigrował na stałe do Francji i choć przesiąkł zachodnią obyczajowością, jego twórczość ma swoje korzenie w dziedzictwie Europy Środkowej.

Co wpłynęło na decyzję powieściopisarza o wyjeździe z Czechosłowacji? Po sowieckiej inwazji na Czechosłowację Kundera utracił, podobnie jak wielu uczestników Praskiej Wiosny, pozwolenie na wykonywanie zawodu wykładowcy akademickiego, a jego książki zostały usunięte z czeskich księgarni i bibliotek (również z księgarni i bibliotek państw demokracji ludowej, w których to państwach Kundera stał się pisarzem „zakazanym”). Jego druga powieść Życie jest gdzie indziej z 1969 roku została wydana w Paryżu dopiero w 1973 roku. Nie doszło również do premiery sztuki na motywach Kubusia Fatalisty Denisa Diderota – Kubuś i jego pan, której inscenizacja przygotowywana była w 1970 roku w praskim Teatrze Na zábradli. Władze komunistyczne uznały sztukę za antysocjalistyczną. Premiera Kubusia… odbyła się dopiero rok później w Théâtre des Mathurins w Paryżu, gdzie zyskała wielką popularność. Po wyjeździe do Francji, gdzie pracował na Uniwersytecie w Rennes (Bretania), pisał coraz więcej i coraz lepiej.

Reakcją czechosłowackich władz komunistycznych na wydaną w Paryżu w 1979 roku powieść Księga śmiechu i zapomnienia było pozbawienie Kundery obywatelstwa czeskiego. W utworze tym Kundera rysuje obraz losów narodu czeskiego w kraju i na emigracji po upadku Praskiej Wiosny. Powieść ta, jak również jego następne utwory, nie uzyskała pozwolenia na opublikowanie w Czechosłowacji. W 1981 roku Kundera otrzymał francuskie obywatelstwo. Trzy lata później powstaje powieść, która przyniosła autorowi światową sławę, a przez wielu uważana jest za jego najwybitniejsze dzieło literackie – Nieznośna lekkość bytu. Dzieło to ukazuje – na tle wydarzeń Praskiej Wiosny i jej skutków w życiu narodu i poszczególnych ludzi – losy miłości Tomasza i Teresy, bohaterów uwikłanych w wieczne antynomie pomiędzy duszą i ciałem, myślą i słowem, uczuciami i seksem, wyobrażeniami a rzeczywistością.

Milan Kundera jest nie tylko praktykiem, ale również teoretykiem powieści. Co więcej założenia, które sformułował, znajdują zastosowanie w jego twórczości. Twierdzi on (zgodnie z poglądami wielu historyków literatury), iż powieść powstała w czasach nowożytnych, w których tkwią również korzenie współczesności rozumianej jako tożsamość kulturowa. Dzieje powieści toczą się więc równolegle z dziejami Europy. Na jej kartach odnajdujemy historię kontynentu pojętego nie jako obszar, lecz jako kultura. Podstawowym zadaniem powieści jest badanie egzystencji człowieka. Gatunek ten, w przeciwieństwie do wielu dyskursów, w tym na przykład filozoficznego, skupia się na tak zwanej „prozie życia”. Czytając powieść, dotykamy najbardziej elementarnych problemów; relacji międzyludzkich, miłości, przyjaźni, zdrady, śmierci. Jej tematem jest człowiek w rożnych sytuacjach i kontekstach. Powieść jest więc medytacją nad jego losem. Powieściopisarze na przestrzeni wieków opisywali codzienne życie, skupiali się nie na analizie naukowych pojęć czy abstraktów, lecz na zwykłych problemach, z którymi boryka się człowiek. Fakt ten sprawił, iż powieść stała się, zdaniem Milana Kundery, najbardziej adekwatnym sposobem wypowiedzi społeczeństwa europejskiego, którego źródła tożsamości tkwią w czasach nowożytnych. Określenie genezy, tematu oraz funkcji powieści pozwala na sformułowanie definicji tego gatunku literackiego. Zdaniem Kundery: „jest to wielka forma prozy, w której autor poprzez doświadczalne ego (postaci) zgłębia do końca kilka wielkich tematów egzystencjalnych” (M. Kundera, Sztuka powieści, Warszawa 2002, s. 124). Główne cechy powieści to: złożoność, zindywidualizowana narracja, ambiwalencja w ukazywaniu świata, bogactwo środków wyrazu, historyczność oraz ciągłość i ewolucja gatunkowa.

Podstawowym wyznacznikiem powieści Milana Kundery jest więc badanie egzystencji, której warunki są kształtowane przez rzeczywistość europejską. Powieść poprzez wieki swej ewolucji wykształciła właściwe ku temu elementy: postaci – metafory, kategorie estetyczne jako sytuacje egzystencjalne oraz wydarzenia historyczne jako pole dla akcji w utworze. Każda postać to egzystencjalne ego (M. Kundera, Sztuka…, s. 124), to metafora pewnej sytuacji egzystencjalnej. Co ciekawe, powieść odsłania warsztat tworzenia bohaterów. W Nieśmiertelności Autor na basenie dostrzega starą kobietę, która żegna trenera gestem pełnym wdzięku. Obraz ten spowodował, że w myślach Autora pojawiło się słowo Agnes. W ten sposób powstała bohaterka powieści. Kim jest Agnes? To ciało ze słów utkane. „Ewa zrodziła się z żebra Adama. Wenus powstała z piany, natomiast Agnes wynurzyła się z gestu sześćdziesięcioletniej kobiety, którą spostrzegłem na brzegu, gdy żegnała się z instruktorem pływania, i której rysy już się w mej pamięci zacierają. Jej gest wywołał we mnie tęsknotę, i tęsknota ta wydała na świat postać, której dałem na imię Agnes” – pisze Kundera o narodzinach bohaterki Nieśmiertelności na kartach tejże powieści.

Powieść, zdaniem Kundery, to analiza ludzkiego istnienia, poszukiwanie odpowiedzi na najważniejsze pytania, które zadaje sobie człowiek. Zasadniczo można wysnuć tezę, iż każde z jego dzieł jest badaniem określonego zagadnienia; debiut prozatorski – Żart jest próbą dowiedzenia się, w jaki sposób historia wpływa na decyzje podejmowane przez człowieka, z kolei najbardziej znana Nieznośna lekkość bytu rozważa kwestie, czym jest istnienie, zazdrość czy też jaka jest różnica pomiędzy miłością a fascynacją. Powieści Kundery to refleksje nad elementarnymi problemami człowieka, których mądrość polega na braku jednoznacznych odpowiedzi.

Obecnie Milan Kundera mieszka w Paryżu. Jest uznanym na całym świecie powieściopisarzem i eseistą. Świadczą o tym zarówno imponująca lista nagród, które otrzymał, jak i wciąż nowe wydania jego powieści pojawiające się w księgarniach, które niezmiennie cieszą się popularnością wśród czytelników. Sam siebie określa jako powieściopisarza, i choć wielu czytelnikom, a nawet krytykom ciśnie się na usta nazwanie go czeskim powieściopisarzem, to trudno znaleźć wypowiedzi samego Kundery, który by tak o sobie powiedział czy też napisał. Mimo to nie podlega wątpliwościom fakt, iż jego twórczość jest silnie naznaczona czeskim losem.

Twórczość:

• 1953 Člověk zahrada širá
• 1955 Poslední máj
• 1957 Monology
• 1960 Umění románu: Cesta Vladislava Vančury za velkou epikou
• 1962 Majitelé klíčů
• 1963 První sešit směšných lásek
• 1965 Druhý sešit směšných lásek
• 1967 Žert (Żart, 1970)
• 1968 Třetí sešit směšných lásek
• 1969 Ptákovina
• 1970 Směšné lásky (Śmieszne miłości. Anegdoty melancholijne, 1967)
• 1971 Jacques et son maître : hommage a Denis Diderot en trois actes (Kubuś i jego pan: Hołd w trzech aktach dla Denisa Diderota, 2000)
• 1973 Život je jinde (Życie jest gdzie indziej, 1989)
• 1976 Valčík na rozloučenou (Walc pożegnalny, 1983)
• 1978 Kniha smíchu a zapomnění (Księga śmiechu i zapomnienia, 1993)
• 1984 Nesnesitelná lehkost bytí (Nieznośna lekkość bytu, 1992)
• 1986 l’Art du roman (Sztuka powieści, 1991)
• 1990 L’immortalité-Nesmrtelnost (Nieśmiertelność, 1995)
• 1993 Les testaments trahis (Zdradzone testamenty, 1996)
• 1995 La lenteur (Powolność, 1997)
• 1997 L’Identité (Tożsamość, 1998)
• 2000 L’Ignorance (Niewiedza, 2003)
• 2005 Le rideau. Essai en sept parties (Zasłona. Esej w siedmiu częściach, 2006)

Nagrody:

• 1964 – Nagroda Państwowa CSRS
• 1968 – Nagroda Związku Pisarzy Czechosłowackich
• 1973 – Prix Médicis Êtranger dla najlepszej powieści zagranicznej opublikowanej we Francji za Życie jest gdzie indziej
• 1978 – Premio Litterario Mondello za Walc pożegnalny
• 1981 – American Common Wealth Award za całokształt twórczości
• 1983 – Doctor honoris causa Uniwersytetu Michigan
• 1985 – Wielka Nagroda Jerozolimska
• 1987 – Nagroda Krytyków Akademii Francuskiej za esej Sztuka powieści
• 1987 – Nagroda Nelly-Sachs
• 1987 – Austriacka Nagroda Państwowa dla Literatury Europejskiej
• 1990 – Rycerz Legii Cudzoziemskiej
• 1991 – Pierwsza Nagroda dla Najlepszego Pisarza według angielskiego pisma „The Independent”
• 1992 – Nagroda Vilenica
• 1994 – Nagroda Jaroslava Seiferta za powieść Nieśmiertelność
• 1995 – Czeski Medal za Zasługi
• 2000 – Nagroda Herder przyznawana przez Uniwersytet Wiedeński
• 2006 – Nagroda Ladislava Fuksa przyznana przez Akademię Czeskiej Literatury
• 2007 – Narodowa Nagroda Literacka
• 2009 – Nagroda Fundacji Simone et Cino del Duca za całokształt twórczości

Dla zainteresowanych twórczością Milana Kundery:
http://www.milankundera.webpark.pl/
http://www.kundera.de/english/

• Graczyk E., O Gombrowiczu, Kunderze, Grassie i innych ważnych sprawachL. Eseje, Gdańsk 1994. Illg J., W kręgu powieści Milana Kundery, Kraków 1992.
• Kundera. Materiały z sympozjum zorganizowanego w Katowicach w dniach 25-26 kwietnia 1986 roku, Londyn 1988.
• Markiewicz H., Teorie powieści za granicą, Warszawa 1995.
• Mitosek Z., Poznanie (w) powieści – od Balzaka do Masłowskiej, Kraków 2003.

• Żaden użytkownik nie skomentował tego artykułu