Bartoszewski Władysław
Władysław Bartoszewski
Z kalendarium człowieka niezwykłego
Warszawiak, ur. 19 lutego 1922. Nauka w katolickim Gimnazjum im. Stanisława Kostki i Liceum Humanistycznym Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość w Warszawie; matura przed wybuchem wojny, w maju 1939. Noszowy w czasie cywilnej obrony Stolicy. Od maja 1940 pracuje w administracji Polskiego Czerwonego Krzyża. Z łapanki więzień KL Auschwitz – numer obozowy 4427 – od 22 września 1940. Zwolniony z obozu 8 kwietnia 1941 w wyniku działań Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.
Po wiele miesięcy trwającym leczeniu ogólnego zakażenia krwi, włącza się w okupacyjną rzeczywistość swego miasta, wchodzi w krąg Związku Walki Zbrojnej. Latem 1941, dzięki Hance Czaki, przekazuje Wydziałowi Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK sprawozdanie z pobytu w obozie w Oświęcimiu.
W październiku 1941 podejmuje studia polonistyczne na tajnym Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego i kontynuuje je do początków 1944. Od lata 1942, za pośrednictwem m.in. Jana Karskiego, działa w katolickim Froncie Odrodzenia Polski, konspiracyjnej organizacji społeczno-wychowawczej i charytatywnej kierowanej przez Zofię Kossak-Szczucką. Podejmuje się kolportażu książek wydawanych przez FOP, następnie zostaje sekretarzem redakcji katolickiego miesięcznika „Prawda”, organu prasowego FOP i redaktorem naczelnym katolickiego miesięcznika „Prawda Młodych”.
W służbie wojskowej zostaje zaprzysiężony w sierpniu 1942, przyjmuje pseudonim „Teofil”. Zajmuje się „białym wywiadem” pracując w Podwydziale „P” Wydziału Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK; w referacie P-1 zajmuje się analizą życia politycznego w Podziemiu i działaniami organizacji konspiracyjnych, w referacie P-5 analizuje prasę konspiracyjną i wydawnictwa programowe ugrupowań konspiracyjnych; współpracuje z dr Adamem Dobrowolskim, dr Kazimierzem Ostrowskim, Kazimierzem Moczarskim…
Podejmuje również służbę cywilną w ramach Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu RP na Kraj. W listopadzie 1942 zostaje zastępcą kierownika Komórki Więziennej Wydziału Bezpieczeństwa, która organizowała pomoc więźniom, m.in. osadzonym na Pawiaku, prowadząc równocześnie działalność kontrwywiadowczą.
Ważną częścią działalności W. Bartoszewskiego czasów wojny była pomoc Żydom. We wrześniu 1942 włącza się w działalność Komitetu Pomocy Żydom im. Konrada Żegoty utworzonego przez Zofię Kossak-Szczucką i Wandę Krahelską–Filipowiczową w ramach FOP, a następnie również w prace Rady Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu RP na Kraj (był jej współzałożycielem); współorganizował m.in. pomoc dla uczestników powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943.
Uczestniczy w Powstaniu Warszawskim, służy w placówce informacyjno-radiowej o kryptonimie „Anna”, która podlegała Wydziałowi Informacji VI Oddziału Sztabu AK, redaguje od 3 sierpnia przeznaczony dla mieszkańców Śródmieścia biuletyn: „Wiadomości z miasta. Informacje ze źródeł wojskowych”, zmieniony następnie na „Wiadomości z miasta i wiadomości radiowe” , a od 13 września do 3 października 1944 ukazujący się o nazwie „Biuletyn”.
Po upadku powstania nie idzie do niewoli niemieckiej, przedostaje się do Krakowa i kontynuuje służbę w Biurze Informacji i Propagandy KG AK, od listopada 1944 do stycznia 1945 redaguje „Biuletyn Informacyjny”.
Po wkroczeniu Rosjan do Krakowa wraca w końcu lutego 1945 do Warszawy i rozpoczyna służbę w organizacji „Nie”, a po jej rozwiązaniu w maju 1945 podejmuje obowiązki w Oddziale VI sztabu Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj kierowanej przez Kazimierza Moczarskiego.
Po aresztowaniu 11 sierpnia 1945 Kazimierza Moczarskiego, z braku możliwości dalszej pracy konspiracyjnej, podejmuje decyzję o ujawnieniu się i 10 października staje przed Komisją Likwidacyjną AK: „ Ja Jan Gorazdowski, pułkownik, znam osobiście Władysława Bartoszewskiego, pseudonim Teofil, podporucznika czasu wojny, który ujawnia się u mnie”.
Powojenne życie „w cywilu” rozpoczyna od współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej, którym współkierował Stanisław Płoski, będący zarazem przewodniczącym Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Warszawie. Do pierwszego numeru „Biuletynu Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich” pisze szkic dokumentacyjny Egzekucje publiczne w Warszawie w latach 1943 do1944, który trybunał norymberski zaliczył do materiałów dowodowych.
Podejmuje działalność w opozycyjnym wobec komunistów Polskim Stronnictwie Ludowym. Pisze w prasie, głownie w „Gazecie Ludowej”, w której od l lutego 1946 pracuje jako redaktor. Na jej łamach do jesieni, do chwili aresztowania, publikuje ponad sto tekstów; pisze o okupacji, powstaniu (m.in. cykl obszernych szkiców kronikarskich pt. Dzień walczącej stolicy), zbrodniach niemieckich, tajnym nauczaniu, Oświęcimiu, o męczeństwie Żydów i pomocy im, o udziale Wojska Polskiego w bitwie o Narwik i pod Tobrukiem, o ekshumacjach pomordowanych w Palmirach, w Stefanowie, w Magdalence, w Bukowcu…, o „pogrzebie Woli”, pogrzebie 40 tysięcy ludzi zamordowanych przez Niemców w czasie Powstania Warszawskiego, sprawozdania z procesów politycznych.
Wiosną 1946 współorganizuje Ogólnopolską Ligę do Walki z Rasizmem, (wobec nasilających się w różnych częściach Polski mordach na Żydach), przejmuje Wydział Propagandowo-Prasowy; rozpoczyna prace nad wydaniem miesięcznika „Prawa Człowieka”.
Za działalność w PSL, formalnie za „szpiegostwo”, zostaje aresztowany 15 listopada 1946 i osadzony w piwnicy siedziby Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego przy Koszykowej, skąd 24 grudnia zostaje przeniesiony do więzienia przy Rakowieckiej. Wskutek zabiegów przyjaciół z „Żegoty”, głównie Zofii Rudnickiej pracującej wówczas w Ministerstwie Sprawiedliwości, 10 kwietnia 1948 zostaje zwolniony z więzienia.
Pracę znajduje w pionie informacyjnym Centralnego Zarządu Przemysłu Drzewnego. Nie przyjmuje oferty współpracy ze strony „Dziś i juto” i „Słowa Powszechnego”, późniejszego Stowarzyszenia PAX. Pod naciskiem UB zostaje zwolniony z pracy. By się utrzymać pisuje recenzje wewnętrzne z literatury niemieckiej dla Państwowego Instytutu Wydawniczego i „Czytelnika”, od 1949 współpracuje z „Nowymi Książkami”.
Wraca do przerwanych studiów, w grudniu 1948 zostaje przyjęty na trzeci rok polonistyki na UW i do kolejnej odsiadki zalicza trzy dalsze trymestry.
Ponownie aresztowany 14 grudnia 1949: ponownie siedziba MBP przy Koszykowej, a następnie więzienie mokotowskie przy Rakowieckiej. W procesie „kiblowym” 29 maja 1952 przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie zostaje skazany za szpiegostwo na 8 lat więzienia i cztery lata utraty praw. W kwietniu 1954 trafia do więzienia w Rawiczu, a w czerwcu do kolejnego osławionego więzienia w Raciborzu.
Zwolniony z więzienia 16 sierpnia 1954, formalnie urlopowany ze względu na ciężki stan zdrowia. 2 marca 1955 przez Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego uznany za niesłusznie aresztowanego i niesłusznie skazanego.
Po wyjściu z więzienia wsparty pomocą krakowskich przyjaciół Kazimierza Ostrowskiego, Jadwigi Beaupré, Adama Dobrowolskiego, Kazimierza Kumanieckiego leczy w Zakopanem gruźlicę i… po raz pierwszy słucha Radia Wolna Europa. Przyjaciele krakowscy nie zapominają o nim również po powrocie do Warszawy.
Od sierpnia 1955 pracuje w Stowarzyszeniu Bibliotekarzy Polskich. Powraca do prac pisarskich, przede wszystkim do publicystki. Zaczyna stopniowo budować solidny warsztat historyka swoich czasów.
Wiąże się z tygodnikiem „Stolica”; od lipca 1956 publikuje na jego łamach pierwszy cykl Z notatek kronikarza 1939-1944, w styczniu 1957 zostaje członkiem redakcji tygodnika, a od lata 1958 do grudnia 1960 sprawuje funkcję sekretarza redakcji. W tygodniku „Świat” w 1956 zamieszcza Kronikę wydarzeń Powstania warszawskiego, a w „Expressie Wieczornym” w 1957 kronikę Dzień walczącej stolicy.
Artykułem o Powstaniu Warszawskim nawiązuje w sierpniu 1957 współpracę z „Tygodnikiem Powszechnym”, która przetrwała wszystkie zmieniające się koleje losów pisma i Autora do dnia dzisiejszego.
Wraca, kolejny raz, do studiów polonistycznych. Podejmuje je w listopadzie 1958 w trybie eksternistycznym na Uniwersytecie Warszawskim. Pracę magisterską pisze pod kierunkiem prof. Juliana Krzyżanowskiego nt. Konspiracyjne varsaviana poetyckie w latach 1939-1944; decyzją rektora 25 października 1962 zostaje skreślony z listy studentów.
W grudniu 1960 zwolniony w trybie natychmiastowym z pracy w tygodniku „Stolica”. Przechodzi do pracy w „Tygodniku Powszechnym”. W roku następnym aktywna działalność w Klubie Krzywego Koła w Warszawie.
W 1961 publikuje swą pierwszą książkę Prawda o von dem Bachu w Wydawnictwie Zachodnim w Poznaniu; praca ukazuje się równocześnie w angielskiej i francuskiej wersji językowej.
Publikuje w marcu 1963 w „Tygodniku Powszechnym” apel o nadsyłanie wszelkich materiałów, wspomnień, relacji na temat Polacy z pomocą Żydom 1939-1944, które posłużą do obszernego opracowania książkowego, opublikowanego wspólnie z Zofią Lewinówną Ten jest z ojczyzny mojej (Znak, Kraków 1967).
Jesienią 1963 pierwsza podróż zagraniczna do Izraela na zaproszenie Yad Vashem. Spotkanie z prezydentem Izraela, posadzenie drzewka w imieniu Rady Pomocy Żydom „Żegota” w Alei Sprawiedliwych w Jerozolimie, dyplom „Sprawiedliwego wśród narodów świata” (medal „Sprawiedliwy wśród narodów świata” otrzymuje w 1966). Pobyt w Austrii na zaproszenie katolickiego pisma „Die Furche”.
W listopadzie 1963 ma miejscepoczątek stałej, tajnej współpracy z Radiem Wolna Europa w Monachium.
Odbywa intensywne podróże zagraniczne do Austrii (1965, 1966,1968, 1969), RFN (1965,1966), Wielkiej Brytanii (1966,1969).
Wiosną 1967 w krakowskim Znaku ukazuje się długo oczekiwana książka Ten jest z ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939-1944 ; kolejne wydanie w październiku 1969. Książka stała się wydarzeniem szeroko komentowanym w Polsce i zagranicą.
Jesienią 1967 Zachodnia Agencja Prasowa publikuje opracowanie dokumentacyjne Warszawski pierścień śmierci 1939-1944. Książka spotyka się również z dużym zainteresowaniem.
W grudniu 1969 powołany do zarządu Polskiego PEN Clubu; w latach 1972-1983 pełni funkcje sekretarza generalnego, od 1995 viceprezesa, od 2001 prezesa.
Aktywnie uczestniczy w działalności opozycyjnej, za co zostaje w 1970 objęty zakazem druku (do jesieni 1974), szykanowany: rewizja, odmowa paszportu, rozpowszechnianie fałszywek; z notatki służbowej z MSW: „W ostatnim 25-leciu konsekwentnie wykorzystuje każdą możliwość do działalności antykomunistycznej, dostosowując jej formy i metody do aktualnej sytuacji politycznej w kraju”.
Jesienią 1973, cyklem wykładów o Polskim Państwie Podziemnym rozpoczyna wykłady na Sekcji Historii Wydziału Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego na zaproszenie ówczesnego dziekana Jerzego Kłoczowskiego; wykłada do 1982 i w roku akademickim 1984/1985.
Nakładem „Znaku” ukazuje się w 1974 obszerne dzieło dokumentacyjne 1859 dni Warszawy z przedmową prof. Aleksandra Gieysztora.
W styczniu 1976 sygnatariusz listu intelektualistów protestujących przeciwko zmianom Konstytucji PRL (zapis o przyjaźni z ZSSR).
17 września 1977 uczestniczy w Kolonii w publicznej dyskusji Intelektualiści i polityka. Prawa człowieka, w której współuczestniczyli Heinrich Böll, Friedrich Dürrenmatt, Leszek Kołakowski, Zdenék Mlynář.
Jesienią 1977 na zaproszenie Departamentu Stanu USA i osobiste prof. Zbigniewa Brzezińskiego przebywa w Stanach Zjednoczonych, spotyka się m.in. z Janem Karskim i Czesławem Miłoszem. Na oficjalne zaproszenie rządu brytyjskiego przebywa w Londynie.
W 1978 współzałożyciel Towarzystwa Kursów Naukowych, wykładowca tzw. Uniwersytetu latającego: seria odczytów o Polskim Państwie Podziemnym.
20 grudnia 1980 współzałożyciel Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania przy Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”.
Od 30 lipca do 4 października 1981 w programie III Polskiego Radia wygłasza cykl 67 audycji pt. Dni walczącej stolicy. Kronika Powstania warszawskiego.
W marcu 1981 członkostwo honorowe zrzeszenia pisarzy katolickich Catholic Writer’s Guild w Londynie.
11-12 grudnia 1981 uczestniczy w obradach I Kongresu Kultury Polskiej w Warszawie.
13 grudnia 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego internowany w Białołęce, od 15 grudnia w Jaworzu k. Drawska; 28 kwietnia 1982 zwolniony. W maju wznawia zajęcia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.
Od października 1982 do czerwca 1983 stypendysta Wissenschaftskolleg zu Berlin – Institute for Advanced Study.
4 maja 1983 otrzymuje przyznaną przez Uniwersytet Wiedeński Nagrodę im. Gottfrieda von Herdera.
Latem 1983 ukazuje się książka Herbst der Hoffnungen. Es lohnt sich anständig zu sein z posłowiem Reinholda Lehmanna w wydawnictwie Herder Verlag, znana w Polsce i kilkakrotnie publikowana pt. Warto być przyzwoitym.
Również latem 1983 na zaproszenie Centrum Dialogu Księży Pallotynów w Paryżu wygłasza szereg odczytów. Składa wizyta w Maisons-Laffitte u Jerzego Giedroycia.
Od jesieni 1983 do lata 1984 profesura gościnna na Wydziale Nauk Społecznych Luwig-Maximilian Universität w Monachium.
Maj 1984 zostaje członkiem rzeczywisty Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce z siedzibą w Nowym Jorku.
Wrzesień 1984 - współzałożyciel Instytutu dla Studiów Polsko-Żydowskich w Oxfordzie, od 1986 jeden z wiceprezesów.
Od listopada 1984 do lipca 1986 profesura gościnna na Wydziale Historii i Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Eichstät w Niemczech.
W lipcu 1984 dla włoskiego codziennego wydania „L’Osservatore Romano” opracowuje dodatek specjalny z okazji 40. rocznicy Powstania Warszawskiego. Z listu Jana Pawła II: „Bardzo dziękuję za Kronikę Powstania Warszawskiego: Dni Walczącej Stolicy – wraz z dedykacją autorską. Przejmująca lektura. Życzę Panu Błogosławieństwa Bożego”.
5 października 1986 we Frankfurcie nad Menem otrzymuje Nagrodę Pokojową Księgarstwa Niemieckiego, nazywaną „pół-Noblem”.
Od jesieni 1986 do wiosny 1988 ponownie profesura gościnna na Wydziale Nauk Społecznych Luwig-Maximilian Universität w Monachium.
W lutym 1988 bierze aktywny udział w międzynarodowej konferencji Historia i kultura Żydów polskich na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie; uczestniczy w niej wielu badaczy z Polski, także z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Od wiosny 1988 do jesieni 1989 profesura gościnna w Katedrze Nauk Politycznych Uniwersytetu w Augsburgu.
Od jesieni 1989 do lata 1990 ponownie profesura gościnna Luwig-Maximilian Universität w Monachium w Instytucie Nauki o Mediach.
Od września 1990 do marca 1995 ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Wiedniu.
Od listopada 1990 przewodniczący Międzynarodowej Rady Państwowego Muzeum w Oświęcimiu.
Od marca 1991 do grudnia 1995 członek Rady ds. Stosunków Polsko-Żydowskich przy Prezydencie RP Lechu Wałęsie.
1991 członkostwo Academia Scientiarum et Artium Europea w Salzburgu.
1992 dyplom honorowego obywatela Izraela.
Od 7 marca do 22 grudnia 1995 z rekomendacji Prezydenta RP Lecha Wałęsy minister spraw zagranicznych RP (ustępuje z funkcji z końcem prezydentury L. Wałęsy).
28 kwietnia 1995 w Bonn na uroczystej sesji Bundestagu i Bundesratu wygłasza ponad godzinną mowę z okazji 50. rocznicy zakończenia II wojny światowej. Heinrich Böll określił go wtedy jako: „namiętnego Polaka, katolika i humanistę”.
17 września 1995 uczestniczy w uroczystym odsłonięciu w Warszawie Pomnika Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.
27 września 1995 odsłania tablicę pamiątkową Rady Pomocy Żydom „Żegota” w Warszawie jako ostatni współzałożyciel RPŻ.
11 października 1995 w liście do premiera Józefa Oleksego pisze: „Idzie mi o narastające zagraniczne echa przewlekającej się decyzji co do ratyfikacji konkordatu, które w mojej ocenie szkodzą Polsce i wywierają negatywny wpływ na obraz naszego kraju za granicą.”
13 października 1995 otrzymuje w Monachium Nagrodę Guardiniego, laudację wygłasza bp Karl Lehmann, przewodniczący Episkopatu Niemiec.
16-17 grudnia 1995 uczestniczy w Warszawie w polsko-niemieckiej konferencji Wybaczamy i prosimy o wybaczenie, zorganizowanej przez Episkopaty Polski i Niemiec.
22 grudnia 1995 zostaje przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę uhonorowany Orderem Orła Białego.
W 1996 i w kolejnych latach bierze udział i wygłasza szereg referatów i przemówień w licznych konferencjach, uroczystościach w kraju, wielu państwach w Europie, USA i Kanadzie.
28 kwietnia 1996 honorowe członkostwo Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.
W latach 1997-2001 senator RP (470 000 głosów), Marszałek Senior, przewodniczący Senackiej Komisji Spraw Zagranicznych i Integracji Europejskiej.
19 czerwca 1997 przemawia na uroczystości otwarcia zjazdu Kościoła Ewangelickiego w Lipsku.
24 kwietnia 1998 powołany w skład Rady Kuratorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.
18 czerwca 1998 występuje w debacie nad projektem uchwały Senatu RP w sprawie budowy Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie.
23 marca 1999 uczestniczy w uroczystej inauguracji Katedry Historii Kultury Polskiej Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie.
Od kwietnia 2000 przewodniczący Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.
Od lipca 2000 do października 2001 minister spraw zagranicznych w rządzie Jerzego Buzka.
26 maja 2001 przewodniczący Rady Powierniczej Zamku Królewskiego w Warszawie.
27 maja 2001 uczestniczy w nabożeństwie pokutnym za grzechy katolików polskich wobec Żydów, odprawianym przez biskupów polskich w Kościele Wszystkich Świętych w Warszawie.
Od czerwca 2001 przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
10 lipca 2001 bierze udział w uroczystościach żałobnych w Jedwabnem z okazji odsłonięcia pomnika ofiar masakry dokonanej na Żydach 10 lipca 1941.
2002-2006 przewodniczący, a obecnie honorowy przewodniczący Rady Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.
7 lutego 2002 papież Jan Paweł II w liście skierowanym do Władysława Bartoszewskiego z okazji 80-lecia jego urodzin: „Zachowuję w pamięci dorobek naukowy i pisarski, który w dużej mierze jest mi osobiście znany, jak również działalność społeczną i dyplomatyczną – zwłaszcza wszystkie wysiłki na rzecz zbliżenia ludzi i narodów. Starał się Pan budować świat lepszy i oparty na prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności”.
31 lipca 2003 Lecz Kaczyński, prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, powołał Władysława Bartoszewskiego do Rady Honorowej Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego.
21 czerwca 2004 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej prof. Leon Kieres uhonorował Władysława Bartoszewskiego nagrodą kustosza Pamięci Narodowej im. Grzegorza Jakubowskiego mówiąc: „ Nasi laureaci nie tylko dokumentują przeszłość i dążą do rozrywania zasłony niepamięci, ale też często narodową historię sani tworzyli. Płacąc za to wysoką cenę. Są oni wzorcem szlachetności, uczciwości i oddania sprawom Ojczyzny”.
26 stycznia – 29 czerwca 2006 był przewodniczącym rady nadzorczej Polskich Linii Lotniczych LOT.
6 czerwca 2006 na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu wygłosił wykład pt.: Wkład Jana Pawła II w pokojowe przeobrażenie Europy i świata.
19 lutego 2007 uroczystości 85-lecia urodzin i 65-lecia działalności Władysława Bartoszewskiego na Zamku Królewskim w Warszawie z udziałem m.in. Marszałka Senatu Bogdana Borusewicza. W intencji Jubilata odprawił Mszę św. w kościele środowisk twórczych abp Józef Kowalczyk, nuncjusz apostolski, abp Henryk Muszyński, abp Józef Życiński. List do Profesora Bartoszewskiego wystosował premier Jarosław Kaczyński. Napisał m.in. „Pragnę przekazać Panu wyrazy mojego głębokiego szacunku i uznania dla Pańskiej działalności, która dla Polaków jest przykładem autentycznego patriotyzmu, prawdziwej odwagi i żywej postawy chrześcijańskiej”. Życzenia od papieża Benedykta XVI przekazał abp J. Kowalczyk.
17 kwietnia 2007 otwarcie wystawy: Władysława Bartoszewskiego życie przyzwoite. Wystawa z okazji jubileuszu 85. rocznicy urodzin profesora. Muzeum Miejskie Wrocławia, Ratusz – Sala Wójtowska.
5 czerwca 2007 uroczyste otwarcie Gabinetu Władysława i Zofii Bartoszewskich w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu. Zawiera on przekazane w 2003 prywatne zbiory, liczące ponad 5 tyś. obiektów: druków, archiwaliów, a także dyplomy, nagrody i odznaczenia.
9 czerwca 2007 otrzymał Międzynarodową Nagrodę św. Wojciecha. Nagrodę wręczył mu na Zamku Bratysławskim prezydent Słowacji Ivan Gaszparowicz, laudację wygłosił były kanclerz Niemiec, Helmut Kohl. Abp Henryk Muszyński, wiceprezydent Międzynarodowego Komitetu Nagrody, powiedział: „Laureat, mimo cierpień w obozie koncentracyjnym i więzieniach reżimu komunistycznego, wytrwał w swoich ideałach”.
Październik 2007 wygłasza wykłady inaugurujące rok akademicki w SGGW w Warszawie, w Uniwersytecie Opolskim i w Pomorskiej Wyższej Szkole Humanistycznej w Gdyni.
23 października 2007 w Auditorium Maximum Uniwersytetu Warszawskiego wygłasza wykład pt. Refleksje świadka stulecia.
9 października 2007 przewodniczący komitetu honorowego Platformy Obywatelskiej w wyborach parlamentarnych.
20 listopada 2007 sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i pełnomocnik ds. relacji międzynarodowych.
7 grudnia 2007 w Watykanie, wraz z premierem Donaldem Tuskiem, na prywatnej audiencji u Benedykta XVI. Papież, zwracając się w języku niemieckim do Władysława Bartoszewskiego, powiedział: „ Bardzo Panu dziękuję za to, co Pan zrobił dla Polski i dla nas wszystkich”.
29 stycznia 2008 uroczystość wręczenia dyplomu doktoratu honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła w Lublinie nadanego uchwałą Senatu KUL 27 września 2007.
Publikacje
Drukowany dorobek liczy ponad 1500 publikacji, w tym ok. 40 książek, m.in.:
Egzekucje publiczne w Warszawie w latach 1943 do 1944. „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce”, 1: 1946, toż wersja angielska w: German Crimes in Poland, t. 1, Warszawa 1946; Prawda o von dem Bachu. Warszawa, Poznań: Wydawnictwo Zachodnie, 1961 (dwa wydania), toż w j. ang. i franc. tamże; Konspiracyjne varsaviana poetyckie 1939-1944. Zarys informacyjny. „Rocznik Warszawski”, 2: 1962; Tajne studia uniwersyteckie w Polsce pod okupacją niemiecką (1939-1945). „Bibliotekarz”, 31: 1964; Organizacja małego sabotażu "Wawer" w Warszawie (1940-1944). „Najnowsze Dzieje Polski”, 10: 1966; Ten jest z Ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939-1945 (oprac. wspólnie z Zofią Lewinówną), Kraków: Znak 1967, 1969, 2007; Warszawski pierścień śmierci 1939-1944, Zachodnia Agencja Prasowa, 1967, 1970, toż w j. ang. 1968 i w j. niem. 1970; Palmiry. Warszawa: KiW, 1969, 1976; Kronika wydarzeń w Warszawie 1939-1949, oprac. wespół z B. Brzezińskim i L. Moczulskim, Warszawa: PWN, 1970; Straceni na ulicach miasta. Egzekucje w Warszawie 16 X 1943 26 VII 1944. Warszawa: KiW, 1970; Ludność cywilna w Powstaniu Warszawskim. t. 1-3, oprac. zbiorowe, współautor, Warszawa: PIW, 1970; 1859 dni Warszawy, wstęp A. Gieysztor, Kraków: Znak 1974, 1984; Polskie Państwo Podziemne (wykład inauguracyjny TKN wygłoszony w Warszawie 2 XI 1979), wyd. II obiegu: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWa, 1979, 1980, Poznań: NZS PL, 1980; Wrocław: OW "Solidarność" MKZ, 1981, Gdynia: Latarnia, 1981, Komitet Wyzwolenia Społecznego, 1981, Lublin: Agencja Informacyjna Solidarności Walczącej, 1985; Polskie Stronnictwo Ludowe w latach 1945-1946. Dokumenty do dziejów niezależnego ruchu ludowego w Polsce. Warszawa: Głos, 1981; Doświadczenia lat wojny 1939-1945. Fakty. Postawy. Refleksje. Wybór, redakcja, słowo wstępne, Kraków: Znak, 1982; Los Żydów Warszawy 1939-1943. Londyn: Puls, 1983, (kilka wyd. w II obiegu); Das Warschauer Ghetto wie es wirklich war. Zeugenbericht eines Christen . Mit einer Einleitung von S. Lem. Frankfurt/M., 1983, (także wydanie amerykańskie i angielskie); Herbst der Hoffnungen. Es lohnt sich, anständig zu sein . Mit einem Nachwort hrsg. von R. Lehmmann. Freiburg: Herder, 1983, 1986, 1987; Jesień nadziei. Warto być przyzwoitym. Z posłowiem R. Lehmanna. [Lublin]: Spotkania 1984, 1986; Dni walczącej stolicy. Kronika Powstania Warszawskiego. Londyn: Aneks, 1984; Warszawa: Krąg, 1984, Alfa, 1989, Warszawa: Świat Książki, 2004; Jan Kowalski [pseud.], Metody i praktyki Bezpieki w pierwszym dziesięcioleciu PRL. Warszawa: Grupy Polityczne "Wola", 1985 (kilka wyd. w II obiegu); Aus der Geschichte lernen? Aufsätze und Reden zur Kriegs- und Nachkriegsgeschichte Polens. Vorwort S. Lem. München: Deutscher Taschenbuch, 1986; Z.Z.Z. Syndykat zbrodni. Kartki z dziejów UB i SB w czterdziestoleciu PRL. Paris: Spotkania, 1986, (również inne wyd.); Uns ein vergossenes Blut. Juden und Polen in der Zeit der „Endlösung”. Frankfurt/M, 1987; Na drodze do niepodległości. Paris: Spotkania, 1987; Warto być przyzwoitym. Teksty osobiste i nieosobiste. Poznań: „W drodze”, 1990, wyd. zmienione 2005; Polen und Juden in der Zeit der "Endlösung". Wien: Informationszentrum im Dienste der christlich-jüdischen Verständigung, 1990; Żegota. Juifs et Polonais dans la résistance 1939-1945. Préf. B. Geremek. Paris: Crité, 1992; Los Żydów Warszawy 1939-1943. [wspólnie z] M. Edelman, Getto walczy. Lublin: TN KUL, 1993; Kein Frieden ohne Freiheit. Betrachtungen eines Zeitzeugen am Ende des Jahrhunderts. Mit einem Vorwort von H. Koschnik. Baden-Baden: Nomos Verlagsgeselschaft, 2000; Ponad podziałami. Wybrane przemówienia i wywiady - lipiec-grudzień 2000. Warszawa: MSZ, 2001,(również wyd. ang); Wspólna europejska odpowiedzialność. Wybrane przemówienia i wywiady, styczeń-lipiec 2001. Warszawa: MSZ, 2001 (również wyd. ang.); Moja Jerozolima, mój Izrael. Władysław Bartoszewski w rozmowie z Joanną Szwedowską. Posłowie A. Paczkowski. Warszawa: Rosner i Wspólnicy, 2005; Und reiß uns den Hass aus der Seele. Die schwierige Aussöhnung von Polen Und Deutschen. Vorwort K. Zimer. Warschau: Deutsch-Polnischer Verlag, 2005; Władysław Bartoszewski. Skąd pan jest? Wywiad rzeka Michał Komar. Warszawa: Świat Książki, 2006; Dziennik z internowania. Jaworze 15.12.1981 – 19.04.1982. Warszawa: Świat Książki, 2006; Pisma wybrane. T. 1: 1942-1957, T. 2: 1958-1968. Wybór, opracowanie, przypisy i wstęp A. K. Kunert, Kraków: Uniwesitas, 2007 (Klasycy Współczesnej Polskiej Myśli Humanistycznej); Władysław Bartoszewski Michał Komar Mimo wszystko. Wywiadu rzeki księga druga. Warszawa: Świat Książki, 2008.
Księgi pamiątkowe
Wladislaw Bartoszewski. 65 Jahre. Freiheit – Wahrheit – Frieden. Ansprachen bei der akademischen Feier zum 65. Geburststag W. Bartoszewskis in der Ludwig-Maximilans-Universität München AM 19. Februar 1987. Hrsg. Heinz Laufer. München 1987.
50 lat pisarstwa Władysława Bartoszewskiego 1942-1992. Wiedeń: IRSA, 1992.
Władysław Bartoszewski. Życie i twórczość. Pod redakcją Andrzeja Krzysztofa Kunerta. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 1999.
Prawda i pojednanie. W 80. Rocznicę urodzin Władysława Bartoszewskiego. Redakcja naukowa Jan Barcz. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2002; (Zawiera ona m.in.: Kalendarium działalności publicznej Władysława Bartoszewskiego (do 19 października 2001) w opracowaniu Andrzeja Krzysztofa Kunerta i Dominiki Piwowarczyk oraz Władysław Bartoszewski kronikarz – publicysta – historyk – polityk 1942-2001. Materiały do bibliografii zestawiła Anna Malcówna przy współudziale Zofii Steczowicz-Sajderowej).
Księga pamiątkowa nadania tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Gdańskiego prof. Władysławowi Bartoszewskiemu. Gdańsk, 28 lstopada 2005 roku. Zebrał i opracował Cezary Obracht-Prondzynski. Gdańsk: Uniwersytet Gdański, 2006.
Dedykacje dla Władysława i Zofii Bartoszewskich. Wybór z kolekcji książek w opracowaniu Jarosława Maliniaka. Wrocław: Ossolineum, 2007.
Blog Władysława Bartoszewskiego: http://wladyslawbartoszewski.blox.pl
Nagrody, wyróżnienia
Nagroda Klubu Krzywego Koła (za zasługi dla kultury narodowej, Warszawa 1962); Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku za rok 1967 (1968); Nagroda tygodnika „Polityka” (w dziedzinie najnowszej historii Polski za książkę Warszawski pierścień śmierci, (Warszawa 1968); Nagroda londyńskich „Wiadomości” im. Edmunda Kona (za twórczość i postawę najlepiej charakteryzującą wartości ogólnoludzkie przez pokonywanie barier narodowych i rasowych, Londyn 1971); Pierścień honorowy Austriackiego Pen Clubu (Wiedeń 1977); Nagroda im. Jana Wajnerta (Nowy Jork 1980); Nagroda im Gottfreida von Herdera (przyznana przez Uniwersytet Wiedeński 1983); Dyplom uznania American Jewish Committe (Nowy Jork 1984); Nagroda Pokojowa Księgarstwa Niemieckiego (Frankfurt nad Menem 1986); Nagroda Europy Środkowej (Institut für den Donauraum und Mitteleuropa, Wiedeń 1994); Nagroda św. Wincentego (Uniwersytet św. Wincentego á Paulo Chicago 1995); Nagroda Romano Guardiniego (Monachium 1995); Dyplom uznania Zarządu Głównego Koła b. Żołnierzy AK (Londyn 1995); Nagroda Brückenpreises der Stadt Regensburg (1995); Nagroda Kisiela ’95 (za zapewnienie Polsce właściwego prestiżu na arenie międzynarodowej, przełamanie wielu uprzedzeń do Polski i Polaków, godne reprezentowanie kraju w rozmaitych okolicznościach, Warszawa 1995); Nagroda im Heinricha Braunsa przyznana przez biskupa Essen Huberta Luthe (Wyróżnienie to honoruje bezprzykładne życie człowieka, który w najcięższych czasach pozostał wierny swoim chrześcijańskim przekonaniom, niestrudzenie wsławiał się za upokorzonym bliźnim oraz angażował się gorliwie w pojednanie między narodami, 1996); Złoty medal Towarzystwa im. Gustawa Stresemanna (Moguncja 1996); Nagroda Heinricha Heinego (laudacja kard. Jeana Marie Lustigera, Düsseldorf 1996); Medal św. Liberiusza (nadany przez abpa Paderborn za umacnianie pojednania i przyjaźni w Europie na fundamencie chrześcijaństwa, 1997; Nagroda „Totus” (Fundacja Dzieło Nowego Tysiąclecia, Warszawa 2004); Nagroda im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego (przyznana przez ambasadę USA w Polsce 2007); „Medal Tolerancji” (Fundacja im Ludwika Zamenhofa za prowadzenie dialogu między kulturami, Białystok 2007); Nagroda „Semper in altum” (Instytut Studiów Strategicznych w Krakowie w uznaniu dokonań w polityce, gospodarce i kulturze, 2007); Międzynarodowa Nagroda św. Wojciecha (przyznana w uznaniu wybitnego zaangażowania na rzecz Zjednoczonej Europy, Bratysława 2007);
Ordery, odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami (na wniosek szefa BIP Komendy Głównej AK płk. dypl. Jana Rzepeckiego „Sędziego”: Dzielny pełen inicjatywy pracownik konspiracji, więzień Oświęcimia. W powstaniu ofiarny i sumienny żołnierz. Z rozkazu nr 31 z dnia 20 września 1944 komendanta Okręgu Warszawa AK gen. bryg. Antoniego Chruściela „Montera”); Krzyż Walecznych (z rozkazu Dowódcy AK gen. dyw. Tadeusza Komorowskiego „Bora” 4 października 1944); Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (na wniosek Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie za pomoc udzielaną Żydom w czasie okupacji niemieckiej 1963); Dyplom „Sprawiedliwego wśród narodów świata” (Yad Vashem, Jerozolima 1963, medal „Sprawiedliwy wśród narodów świata” otrzymuje w 1966); Krzyż Komandorski z Gwiazdą Polonia Restituta (za całokształt działalności w służbie Polsce w czasie wojny i po wojnie, a w szczególności za opracowania historyczne i za działalność w sprawach polsko-żydowskich, Londyn 1986); Wielki Honorowy Krzyż Zasługi Jerozolimskiego Zakonu Rycerskiego i Szpitalnego św. Łazarza (Wiedeń 1992); Krzyż Honorowy za Naukę i Sztukę I Klasy (Wiedeń 1993); Złota Odznaka Honorowa na Wstędze za zasługi dla Republiki Austrii (Wiedeń 1995); Order Orła Białego (nadany przez prezydenta Lecha Wałęsę 22 grudnia 1995); Medal Zasługi Badenii Wirtembergii (1997); Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (przyznany przez prezydenta Niemiec pierwszemu Polakowi (Bonn 1997); Medal za Szczególne Zasługi dla Bawarii w Zjednoczonej Europie (1998); Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (za prace na rzecz pojednania między Polakami, Niemcami i Żydami, Berlin 2001); Wielki Krzyż Zasługi Cywilnej Królestwa Hiszpanii (2001); Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Republiki Węgierskiej (Budapeszt 2001); Order Św. Grzegorza Wielkiego (nadany przez papieża Benedykta XVI 2006);
Honorowe obywatelstwo
Państwa Izrael, Warszawy, Gdyni, Wrocławia, Gdańska, Szczecina, Sopotu, Honorowy Obywatel Dolnego Śląska.
Doktoraty honoris causa
Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie, Londyn 1981; Baltimore Hebrew College, USA, 1984; Uniwersytetu Wrocławskiego, 1996; Uniwersytetu w Augsburgu, 2001; Uniwersytetu Phillipa w Marburgu, 2001; Uniwersytetu Warszawskiego, 2002; Uniwersytetu Gdańskiego, 2005; Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, nadany uchwałą Senatu Akademickiego 27 września 2007.
Oprac. prof. Henryk Gapski
- Żaden użytkownik nie skomentował tego artykułu