Rosja
 |
| Flaga i herb Rosji |
| podstawowe informacje |
| Pełna nazwa | Federacja Rosyjska (Российская Федерация) |
| Państwa sąsiadujące | Finlandia, Norwegia, Stany Zjednoczone, Japonia, Korea Północna, Chiny, Mongolia, Kazachstan, Azerbejdżan, Gruzja, Ukraina, Białoruś, Polska, Litwa, Łotwa, Estonia |
| Język urzędowy | rosyjski, lokalnie także języki etniczne mieszkańców poszczególnych obwodów (27) |
| Stolica | Moskwa |
| Niepodległość | w obecnym kształcie 26 grudnia 1991 r. – rozpad ZSRR |
| Hymn narodowy | Государственный гимн Российской Федерации (Hymn państwowy Federacji Rosyjskiej) – słowa: Siergiej Michałkow (2000), muzyka: Aleksandr Aleksandrow (1938). Obecna wersja jest adaptacją hymnu ZSRR ze zmienionymi słowami |
| Strefa czasowa | 11 stref czasowych: od UTC+3 latem i UTC+2 zimą do UTC+13 latem i UTC+12 zimą |
| Waluta | rubel (RUB) – 1 USD = 34,60 RUB; 1 EUR = 44,63 RUB; 1 rubel = 100 kopiejek |
| Domena internetowa | .ru |
| Wyróżnik samoch. | RUS |
| Numer kierunkowy | +7 |
| Dni świąteczne |
|
| Podział adm. | 7 okręgów federalnych => 87 podmiotów federalnych: 21 republik, 9 krajów, 46 obwodów, 2 miasta wydzielone, 1 obwód autonomiczny, 4 okręgi autonomiczne => 1862 rejony wiejskie i 382 rejony miejskie => 23313 rad wiejskich |
| Członkostwo | Wspólnota Niepodległych Państw (od grudnia 1991 r.) Państwo Związkowe Białorusi i Rosji (od stycznia 2000 r.) |
| terytorium | |
| Powierzchnia | 17 075 400 km2 |
| Rzeźba terenu | Europejską część Rosji zajmuje Nizina Wschodnioeuropejska. W jej części północnej dominuje krajobraz polodowcowy. Najwyższymi wzniesieniami niziny są wzgórza Wałdaj, gdzie znajdują się źródła Wołgi – najdłuższej rzeki Europy, oraz Dniepru i Dźwiny. Europejską część Rosji od azjatyckiej oddzielają góry Ural. Na wschód od Uralu rozciąga się Nizina Zachodniosyberyjska o powierzchni około 3 mln km², która stopniowo przechodzi w Wyżynę Środkowosyberyjską (wraz z górami Putorana) o powierzchni około 3,5 mln km². Na północ od Wyżyny Środkowosyberyjskiej rozciąga się Nizina Północnosyberyjska, natomiast na wschód rozpoczyna się Nizina Środkowojakucka. Na wschód od tej niziny rozpoczynają się wschodniosyberyjskie pasma górskie, na które składają się: Góry Wierchojańskie, Góry Czerskiego, Góry Anadyrskie, Góry Koriackie oraz Góry Środkowe na półwyspie Kamczatka. Na południu Niziny Zachodniosyberyjskiej ku wschodowi rozciągają się południowosyberyjskie pasma górskie, na które składają się: Ałtaj, Sajany, Góry Jabłonowe, Góry Borszczowoczne, Góry Stanowe, Pasmo Stanowe, Góry Ałdańskie, Dżugdżur oraz Sichote Aliń. |
| Najwyższy punkt | Elbrus – 5642 m n.p.m. |
| Najniższy punkt | Depresja na Nizinie Nadkaspijskiej – 28 m p.p.m. |
| Ważniejsze rzeki | Lena (4400 km), Ob (4338 km), Irtysz (4248 km, 2010 km w Rosji), Jenisej (4102 km), Wołga (3690 km), Dolna Tunguzka (2989 km), Amur (2824 km), Wiluj (2650 km), Oleniok (2292 km), Ałdan (2273 km), Dniepr (2200 km, 485 km w Rosji), Kołyma (2129 km) i Don (1950 km). Wołga jest najdłuższą rzeką europejskiej części Rosji, a zarazem całej Europy. W Rosji jest ok. 200 tys. jezior, najwięcej na Pojezierzu Karelskim. Liczne małe jeziora występują też w strefie tundry (zwłaszcza w dolinie Indygirki i Kołymy), a na Nizinie Nadkaspijskiej znajdują się jeziora słone, będące pozostałością po większym zasięgu Morza Kaspijskiego. W górach leżą jeziora śródgórskie, do których zalicza się m.in. Bajkał. |
| Ciekawostki | Największym jeziorem Rosji (i świata) jest Morze Kaspijskie. W Rosji znajduje się też najgłębsze jezioro na świecie – Bajkał (około 1/5 światowych zasobów wody słodkiej). Ma on głębokość 1637 m, natomiast dno jeziora znajduje się 1285 metrów pod poziomem morza, co tworzy największą na świecie kryptodepresję. |
| ludność | |
| Liczba ludności | 140 702 094 (2008) |
| Gęstość zaludnienia | 8 osób/km2 |
| Struktura etniczna | Rosjanie (79,8%), Tatarzy (3,8%), Ukraińcy (2,0%), Czuwasze (1,1%), Czeczeni (0,9%), Ormianie (0,7%), inni (11,7%) |
| Wyznania | prawosławni (50-70%), muzułmanie (6-15%), katolicy (1-2%), protestanci (1%), bezwyznaniowcy (15-25%) |
| Największe miasta |
|
| ustrój | |
| Ustrój | republika federalna o semiprezydenckim systemie rządów |
| Konstytucja | Przyjęta w referendum 12 grudnia 1993 r., weszła w życie 25 grudnia 1993 r. W listopadzie 2008 r. wprowadzono poprawki mające na celu wydłużenie kadencji prezydenta i parlamentu. Zmiany wejdą w życie przy następnych wyborach parlamentarnych i prezydenckich. |
| Wł. ustawodawcza | dwuizbowy parlament: Izba niższa – Duma Państwowa (Государственная дума) – 450 deputowanych wybieranych w powszechnych wyborach na czteroletnią kadencję (po poprawce z listopada 2008 kadencja Dumy będzie wydłużona do pięciu lat) Izba wyższa – Rada Federacji (Совет Федерации) – 168 reprezentantów każdego z podmiotów federacji (po dwóch z każdego podmiotu) wybieranych przez władze danego podmiotu |
| Wybory do parlam. | Ostatnie wybory odbyły się 2 grudnia 2007 r. |
| Ordynacja wyborcza | Cała Rosja to jeden wielki okręg wyborczy. Partie polityczne mogą zgłaszać listy wyborcze. Do parlamentu wchodzą te, które przekroczą 7% głosów, przy czym mandaty otrzymują kolejne osoby z listy. |
| Partie w parlamencie | Jedna Rosja (Единая Россия) – 64,3% w wyborach = 315 mandatów Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej (Коммунисти́ческая Па́ртия Росси́йской Федера́ции – KPFR) – 11,6% = 57 mandatów Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji (Либерально-Демократическая Партия России) – 8,1% = 40 mandatów Sprawiedliwa Rosja (Справедливая Россия: Родина/Пенсионеры/Жизнь) – 7,7% = 38 mandatów |
| Wł. wykonawcza | prezydent i rząd |
| Prezydent | Wybierany w powszechnym głosowaniu na czteroletnią kadencję, możliwa reelekcja (poprawka konstytucji z listopada 2008 r. wydłuża kadencję prezydenta do 6 lat, zmiana wejdzie w życie po kolejnych wyborach prezydenckich). Ostatnie wybory prezydenckie odbyły się 2 marca 2008 roku. Prezydent jest głową państwa. Określa kierunki jego polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Posiada inicjatywę ustawodawczą, ale może również wydawać dekrety. Powołuje premiera (za zgodą Dumy), wicepremierów i ministrów, członków naczelnego dowództwa sił zbrojnych, prezesa banku centralnego oraz obsadza najwyższe stanowiska w wymiarze sprawiedliwości, w tym również sędziów federalnych. Może uchylać akty prawne władzy wykonawczej do czasu zbadania ich zgodności z konstytucją. |
| Rząd | Premiera powołuje prezydent za zgodą Dumy. Poszczególnych ministrów prezydent powołuje na wniosek premiera. Może ich też w dowolnym momencie odwołać. Rząd wydaje rozporządzenia wykonawcze do ustaw uchwalanych przez Dumę. Akty sprzeczne z konstytucją uchyla prezydent. |
| Wł. sądownicza | Niezawisłe sądy. Organem badającym zgodność aktów prawnych z konstytucją jest Sąd Konstytucyjny. Składa się z 19 sędziów wybieranych na dwunastoletnią kadencję przez Radę Federacji spośród kandydatów przedstawionych przez prezydenta, parlamenty podmiotów federacji, ogólnorosyjskie towarzystwa prawnicze. Naczelny Sąd Arbitrażowy rozstrzyga spory wynikłe ze stosowania różnych procedur sądowych. |
| Samorządy | Każdy podmiot federacji posiada własne: konstytucję, parlamenty i rządy. Oprócz tego osobną strukturę tworzy samorząd terytorialny obwodów (krajów), rejonów i gmin. Wybory do każdego z ciał odbywają się według własnych harmonogramów |
| władze | |
| Prezydent | Dimitrij Anatoljewicz Miedwiediew– wybrany 2 marca 2008 r., urząd objął 7 maja 2008 r. |
| Premier | Władimir Władimirowicz Putin (Jedna Rosja) – desygnowany 7 maja 2008 r., zatwierdzony 8 maja 2008 r. |
| Przewodniczący dumy | Borys Wiaczesławowicz Gryzłow (Jedna Rosja), wybrany 2 grudnia 2007 r. |
| gospodarka | |
| PKB | 2006: 988,85 mld USD, szac. 2009: 2,066 bln USD |
| PKB/osobę | 2006: 6 922 USD, szac. 2009: 14 688 USD |
| Giełda | Московская межбанковская валютная биржа – Moscow Interbank Currency Exchange – MICEX Główny indeks giełdowy: MMWB. Фондовая биржа РТС – Russia Trade System – RTS Stock Exchange Główny indeks giełdowy: RTS. Санкт-Петербургская биржа – ST. Petersburg Stock Exchange Główny indeks giełdowy: SPSI. |
| Surowce mineralne | Dzięki ogromnemu terytorium Rosja ma dostęp do niemal wszystkich występujących na świecie rodzajów złóż mineralnych. Rosyjskim towarem eksportowym są głównie ropa naftowa i gaz ziemny (ok. 80% całego eksportu) |
| Przemysł | Silnie rozwinięte hutnictwo żelaza, oprócz starych zakładów, powstałych przed 1917 r., istnieją wielkie kombinaty metalurgiczne o pełnym cyklu produkcyjnym; największe huty znajdują się na Uralu (Magnitogorsk, Czelabińsk, Niżni Tagił), w Regionie Centralnym (Lipieck, Tuła, Czerepowiec), na Syberii Zachodniej (Nowokuźnieck) i Syberii Wschodniej (Krasnojarsk); z hut uralskich pochodzi ponad 1/2 produkcji surówki żelaza, stali i wyrobów walcowanych. Dobrze rozwinięte hutnictwo metali nieżel., zwłaszcza niklu (Norylsk, Orsk, Monczegorsk), cyny (Nowosybirsk), miedzi (gł. na Uralu), ołowiu (Władykaukaz, Dalniegorsk), cynku (Czelabińsk); największe huty aluminium są zlokalizowane w pobliżu wielkich elektrowni wodnych na Syberii (Nowokuźnieck, Krasnojarsk, Brack, Sajańsk) i na Powołżu (Wołgograd). Przemysł chemiczny rozwinięty w regionach: Centralnym, Północno-Zachodnim, na Powołżu, Uralu i Syberii Zachodniej, gł.: produkcja nawozów miner., kauczuku syntet., tworzyw sztucznych, włókien chem., kwasu siarkowego, sody, farb i lakierów, wyrobów farm.; duże rafinerie ropy naftowe w Jarosławiu, Niżnim Nowogrodzie, Krasnodarze, Samarze, Ufie, Iszymbaju, Omsku i Angarsku. Wszechstronnie rozwinięty przemysł elektromaszynowy (zwł. w regionach: Centralnym, Północno-Zachodnim, na Uralu, Zawołżu, Syberii Zachodniej): produkcja maszyn ciężkich, maszyn energ., maszyn roln., taboru kol., statków mor. i rzecznych, samochodów, ciągników, podzespołów elektron., sprzętu med.; rozwinięty także przemysł zbrojeniowy, lotn. i kosmiczny. Duża koncentracja przemysłu materiałów budowlanych (zwł. cement. i produkcja konstrukcji żelbetowych) w regionach Centralnym i Północno-Zachodnim, na Kaukazie Północnym, Uralu i Powołżu. W Rosji istnieją dogodne warunki do rozwoju przemysłu drzewnego (lesistość kraju wynosi 51%, 2001), ale zachowuje on znaczenie świat. tylko w części surowcowo-materiałowej (wyrąb drewna, produkcja tarcicy i papieru gazetowego). Produkcja przemysłu lekkiego kilkakrotnie zmalała w stosunku do okresu przedkryzysowego; jego najważniejszą gałęzią jest przemysł włók.; produkcję ogranicza brak środków dewizowych na import surowców. Przemysł spożywczy nigdy nie był dobrze rozwinięty, a wskutek spadku konsumpcji oraz zwiększonej konkurencji produktów importowanych produkcja zmniejszyła się o więcej niż połowę; do jego najważniejszych gałęzi należą: przemysł cukrowy i rybny (1/3 światowej produkcji konserw rybnych i ponad 1/2 kawioru – pierwsze miejsce na świecie). |
| Rolnictwo | Użytki rolne zajmują 13% pow. kraju (2001). Rolnictwo jest najbardziej zacofaną dziedziną gospodarki, odznaczającą się niską produktywnością użytków rolnych oraz niską wydajnością pracy; mimo ogromnego areału użytków rolnych i dużej liczby zatrudnionych, rolnictwo nie zapewnia ludności dostatecznego wyżywienia oraz odpowiedniej ilości surowców dla przemysłu przetwórczego. Przyczyną zacofania są niezbyt sprzyjające warunki naturalne na większości obszaru kraju, a także specyficzna struktura agrarna (trwająca nadal dominacja dawnych kołchozów i sowchozów, obecnie najczęściej w formie spółek lub towarzystw akcyjnych) oraz niskie nakłady inwestycyjne na rolnictwo. Główne znaczenie ma produkcja roślinna; powszechnie uprawiane są zboża: pszenica, jęczmień, żyto, owies, kukurydza, ryż, ponadto ziemniaki, gryka, proso, groch, fasola; w uprawach przem. dominują rośliny oleiste: słonecznik i len, ponadto buraki cukrowe; Rosja jest gł. światowym producentem malin, porzeczek, agrestu, wyki, mimo znacznego zmniejszenia powierzchni upraw. Na południu kraju (dolina Wołgi-Achtuby, Kaukaz Pn.) są charakterystyczne tzw. basztany, tj. uprawy roślin dyniowatych. Pogłowie podstawowych rodzajów zwierząt hodowlanych zmniejszyło się do poziomu sprzed II wojny światowej, a ogólna produktywność hodowli do poziomu z końca lat 50. XX w. Hoduje się bydło, trzodę chlewną, owce i kozy, drób. W tundrze i lasotundrze hoduje się renifery. Produkcja skór futerkowych uzyskiwanych z myślistwa (lisy, pieśce, sobole, popielice, gronostaje, piżmaki) lub hodowli (m.in. lisy srebrzysto-czarne i błękitne, nutrie, norki). Rozwinięte rybołówstwo; najważniejsze akweny połowowe znajdują się w regionie Dalekiego Wschodu; gł. poławiane gatunki: mintaj, dorsz, gromadnik, łososie i krewetki; połowy jesiotrowatych są największe na świecie. |
| Turystyka | Turystów przyciągają głównie dwa największe miasta: Moskwa i Sankt Petersburg. Moskwa ma opinię najdroższego miasta świata. |
Opublikowano: 29-12-2010
- Żaden użytkownik nie skomentował tego artykułu
Zaloguj się aby móc dodawać komentarze!